"Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią się im płaci. Chwiejna waluta. Nie ma dnia, by ktoś wieczności swej nie tracił."

radziecinkosciolRadzięcin [pierwotna nazwa 1377 Radzanczyn, 1405 Radzeczin, 1430 Radzaczyn, 1474 Radzączyn,1529 Radzączyn, 1531 Radaczin] – wieś w Polsce położona nad rzeką Biała Łada (obecnie) w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Frampol w sercu Roztocza Zachodniego.

Wieś pojawiła się na arenie dziejów w r.1377 w związku z nadaniem przez Ludwika Węgierskiego, rozległych włości w południowej Lubelszczyżnie podskarbiemu królestwa Dymitrowi i jego bratu Iwanowi z Klecza za zasługi dla kraju.

Po śmierci Dymitra w 1405r. dobra klucza Gorajskiego wraz ze wsią Radzięcin otrzymali jego bratankowie: Prokop, Aleksander, Mikołaj i Andrzej, dziedzice Stojanic. Ich potomkowie, zwani wymiennie Czuryłami lub Gorajskimi (w 1482r Radzięcin posiadali bracia Jan i Mikołaj z Goraja po Aleksandrze Gorajskim i Andrzeju Czuryle) władali wsią aż do polowy XVIIw.

W XVIw. na części gruntów osadzono kilku pasterzy wołoskich, rodem z Siedmiogrodu. W II połowie XVw. wieś zamieszkiwało łącznie 14 rodzin chłopskich. Rozwój osadniczy okolic Radzięcina (loko wanie nowych wsi) stworzyły podstawy do erekcji parafii radzięcińskiej, co nastąpiło ok. 1552r. Niestety funkcjonowała ona krótko, bowiem Adam Gorajski, aktywny działacz kalwiński, odebrał kościół katolikom przeznaczając go na zbór. Parafianie którzy nie pogodzili się z tą decyzją zmuszeni byli zaspokoić swoje potrzeby duszpasterskie w pobliskim Goraju. Zbór radzięciński był dość prężnym ośrodkiem reformacji, szczególnie w II Polowie XVIIw., kiedy odbyło się tutaj wiele synodów (m.in. w 1662r skierowany przeciwko jezuitom).

Od 1623r stał się Radzięcin rezydencją Zbigniewa Gorajskiego. Dnia 21 grudnia 1634r. w Radzięcinie, Zbigniew Gorajski wystawił ważny dokument dla dalszych losów miasta Biłgoraj, zwany ordynacją, którym to m.in. potwierdził wszystkie nadania dla obywateli miejskich udzielone przez swego ojca, Adama Gorajskiego, oraz uregulował szczegółowo wewnętrzną organizację miejską. Po śmierci ostatniego przedstawiciela rodu Gorajskich nastąpił podział dóbr.

W 1665r klucz radzięciński otrzymała Bogumiła Barbara z Gorajskich Potocka. Jej drugim mężem został pułkownik Jan Butler, kasztelan podlaski, dowódca Regimentu rajtarskiego Hieronima Augustyna Lubomirskiego.

W okresie od sierpnia 1696r do 1698r przez wieś przeszło blisko 50 chorągwi, wyrządzając kilkudziesięciu gospodarzom straty w wysokości 3749 złp. Żołnierze paśli na łąkach konie, brali podwody – czasem nawet do Wisły, wyrządzali szkody w ogródkach, „co chcieli to brali”, a także „ekscesa srogie po wsi robili”, wskutek czego 3 chałupy spaliły się a wielu chłopów odniosło rany.

W okresie wojny północnej (w 1703r.) stacjonowali we wsi Szwedzi. Po śmierci Bogumiły Butlerowej rozgorzał spór majątkowy między roszczącymi sobie prawa do włości radzięcińskiej braćmi Suchodolskimi a bratankiem Jana – Markiem Antonim Butlerem. Ostatecznie wygrał ten drugi i w 1717r. objął dobra w posiadanie. Dwa lata wcześniej w okresie procesów o spadek, na mocy wyroku Lubelskiego Trybunału Koronnego, zamknięto zbór kalwiński. Po przejęciu go przez katolików stał się znowu filią parafii Goraj. Innowierców przymusowo przepisano na wiarę katolicką.

W 1718r. ponownie erygowano parafię w Radzięcinie za staraniem hrabiego Marka Antoniego Butlera, starosty preńskiego. W 1758r. zbudowano w stylu barokowym, istniejący do dziś, murowany kościół pod wezwaniem św. Kazimierza Królewicza, konsekrowany dopiero w r.1794 przez biskupa i sufragana lubelskiego kś.Jana Kantego Lenczewskiego. Jest to świątynia trójnawowa z tęczową belką między nawą główną i prezbiterium. Na dwuspadowym dachu świątyni wieżyczka z sygnaturką. Obok świątyni znajduje się murowana dzwonnica. Za ogrodzeniem świątyni od strony południowej w sadzie stara murowana plebania. Od północy cmentarz parafialny założony i poświęcony przez ks. Macieja Kwiatkowskiego 1 listopada 1852 r.

Nieco póżniej przy kościele powstał szpital – przytułek dla ubogich. Na początku XXI w. odnowione wnętrze świątyni. Obszerny teren parafii Radzięcin został uszczuplony na przełomie XVIII/XIXw. przez powstanie parafii we Frampolu (Frampol, Stara Wieś, Kąty, Rzeczyce, Sokołówka i część Woli Radzięckiej) oraz przez odłączenie części wsi Smoryń do parafii Trzęsiny. Zmieniała się także przynależność dekanalna parafii ( Zamość, Zaklików, Urzędów, Szczebrzeszyn a obecnie Biłgoraj).

W 1763r. zadłużone (na 117 tys. złp) dobra otrzymał w zastaw Adam Mniszek. 30 sierpnia 1773r. miał miejsce kolejny podział dóbr radzięcińskich między trzy córki zmarłego Józefa hr. Butlera. Radzięcin, wraz z okolicznymi wsiami, przejął Kazimierz Opaliński, mąż Anny hr.Butlerowej, chorąży mielnicki. Część wsi tzw. Zakościele z pięcioma poddanymi, otrzymał chorąży bydgoski Jan Wisłocki mąż Anny z hr.Butlerówny podobnie jak Kąty, Rzeczyce, Starą Wieś, Sokołówkę, Wolę Kątecką, część Woli Radzięckiej i niwę Kopytczyzna. W tym okresie w Radzięcinie znajdował się staw rybny, młyn wodny, karczma, pasieka, murowany pałac (zrujnowany) wraz ze stodołą i spichlerzem a liczba mieszkańców wynosiła 375 osób.

Na początku XIX właścicielem Radzięcina i Abramowa został Hilary Krzęciejewski. W 1827r wieś liczyła 53 domy i 310 mieszkańców. W wyniku uwłaszczenia z r.1864 57 gospodarzy otrzymało 1072 morgi. W II polowie XIXw. znajdował się tu dwór z ogrodem, staw rybny, młyn wodny a w 1870r powstała szkoła. Folwark radzięciński liczył 1253 mórg. Chłopi dodatkowo parali się pszczelarstwem.

Na przełomie XIX / XXw. miały miejsce przekształcenia własnościowe. Część folwarku rozparcelowano a resztę kupił zamożny sitarz biłgorajski S. Matraś.

W okresie międzywojennym jego majątek obejmował 125,5 ha z czego drobną część rozparcelowano. W 1921r Radzięcin liczył wraz z folwarkiem i koloniami 152 domy i 915 mieszkańców.

Podczas II wojny światowej folwark został zamieniony na Liegenschaft. W 1943r oddział BCh dokonał rekwizycji kilkunastu furmanek (na folwarku i we wsi). W tym samym roku w czerwcu i lipcu wieś dotknęły częściowe wysiedlenia. Na to miejsce osadzono wysiedleńców z tomaszowskiego.

Reforma rolna PKWN wyłączyła majątek Radzięcin od parcelacji i przeznaczyła na szkolę rolniczą. Od XIXw. Radzięcin należał do gminy gorajskiej a w 1955r przeszedł ostatecznie do frampolskiej.

W 2006 roku parafianie utworzyli przed kościołem park pomysłu ks. prob. R. Bekiera i ks. W. Nazarczuka nazwany imieniem Jana Pawła II, w którym możemy spotkać wiele egzotycznych i rzadkich odmian drzew i krzewów.

Literatura;

1/. J. Górak, Miasta i miasteczka Zamojszczyzny, Zamość 1990

2/. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T.9,s.469; Warszawa 1880-1914.

3/. R. Jasiński, Frampol i okolice, tom I, Frampol 2002.

4/. S.Kuraś, Dzieje Lubelszczyzny - T.III; LTN/PWN, Warszawa 1983

5/. M.Nasiadka, Roztocze Zachodnie, WNTiE, Mielec 2005

6/. Mapa turyst.-topograf.-Roztocze Zachodnie, Wyd.Turystyczne Paweł Wład, Rzeszów 2008 (reprod.fragm.)

7/. www.diecezja.zam-lub.pl

8/. pl.wikipedia.org/wiki/Radzi%C4%99cin

9/. www.roztoczezachodnie.pl/

10/.www.roztocze.pol.lublin.pl

Opracował: J.K.Stefańczyk