"Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią się im płaci. Chwiejna waluta. Nie ma dnia, by ktoś wieczności swej nie tracił."

Geneza nazwisk

Termin nazwisko upowszechnił się dopiero w XIX i XX wieku na oznaczenie stojącej po imieniu, niezmiennej, objętej ochroną prawną, nazwy dziedzicznej wspólnej dla całej rodziny. Kiedyś nazwisko oznaczało to samo co nazwa. Prototypy dzisiejszych nazwisk pojawiły się u szlachty w XV i XVI wieku, u mieszczan i chłopów w XVII-XVIII. Określano je wtedy m.in. jako przezwiska, przezwania czy imioniska.

W tej kategorii znajdziecie genezę nazwisk występujące w naszej genealogii. Polecam również serwis prowadzony przez Panią Alinę Naruszewicz-Duchlińską www.genezanazwisk.pl

b small set2Nazwisko  BAJCZYK można wywodzić od nazwy osobowej Bajek, ta od baj: 1. bajarz, plotkarz, pleciuch, papla, 2. baja lub od baja: 1. bajka, 2. sukno grube, miękkie, kosmate, 3. spódnica zimowa, 4. gruby surdut wełniany, 5. włos na tkaninie, 6. barchan, por. też bajczyć ‘gwarzyć, gawędzić’ – zob. tzw. Słownik warszawski, t. I, s. 83

c small set2Nazwisko można wywodzić od nazwy osobowej Cegiela/Cegła, te od rzeczownika cegła, czyli: Por. też nazwę miejscową Cegiełki w byłym powiecie chojnickim i Cegła w byłym powiecie odolanowskim (zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, s. 530).

k small set2Nazwisko pochodzi od rzeczownika koleśnik, czyli: 1. ten, co robi kolasy, kołodziej, stelmach, 2. wóz, fura, por. także koleśny ‘będący na kołach, wozowy’, zob. tzw. Słownik warszawski, t. III, s. 401.

k small set2Nazwisko pochodzi od rzeczownika kruk, czyli: 1. ptak wróblowaty, 2. przenośnie zwiastun złowróżbny, 3. włóczęga nocny, 4. pachołek uzbrojony, policjant, strażnik, stróż nocny, 5. rodzaj dawnego wojska, 6. jedna z osób w grze, 7. tęgi albo stary wół, 8. stary samiec łosoś z jedną szczęką wydatną na kształt haka, 9. jaje malowane na czarno, 10. nazwa jednego z gwiazdozbiorów,

m small set2Nazwisko jest przypuszczalnie formą pochodną od rzeczownika mozg, czyli: 1. mózg, 2. szpik w kościach. Prawdopodobnie było pierwotnym przezwiskiem – ale mogło być użyte zarówno pochlebnie jako określenie kogoś o niebywałym intelekcie lub ironicznie w nazywaniu osoby nie wykazującej się takowym bądĽ uwzględniając drugie znaczenie tego słowa kogoś, kto lubił wyjadać szpik.

n small set2Nazwisko powstało przez łączny zapis kilkuwyrazowego połączenia "nie w czas", prawdopodobnie pierwotnie przezwisko kogoś albo niezbyt na świecie oczekiwanego, albo mającego skłonności do pojawiania się o niezbyt przychylnej porze. Czas to: 1. forma, w jakiej ujmujemy i pojmujemy następstwo i trwanie zjawisk,

P small set2Nazwisko Pytka, wg prof. K. Rymuta odnotowane w 1405 pochodzi od "pytac' "gwarowego "pyta" = ogon, powróz do bicia, może również pochodzić od gwarowego "pytka", czyli wiązania przez chłopów dłuższych włosów "w ogonek", aby nie przeszkadzaly w czasie pracy.

r small set2Nazwisko pochodzi od rzeczownika rokita, czyli: 1. zbiorczo - gałęzie rokitowe, 2. diabeł siedzący w krzaku rokitowym, 3. diabeł błotny pilnujący pieniędzy („Pan Rokita, pan i kwita”), 4. duch psotnik siedzący na bagnach, 5. wierzba („siedzi ptaszek na rokicie, wyśpiewuje całe życie”), zob. tzw. Słownik warszawski, t. V s. 556. Por. także nazwę miejscową

s small set2Nazwisko można interpretować na dwa sposoby – uznać, że pochodzi od słoboda, przyjętej w gwarach kresowych postaci wyrazu swoboda, czyli: 1. wolna wola, wolność, niezależność, stan niczym nie krępowany, 2. naturalność, prostota, nieskrępowanie, 3. zwolnienie od podatków i ciężarów, 4. szczodrość, hojność,

s small set2Nazwisko  pochodzi prawdopodobnie od nazwy miejscowej Stanik, odnotowanej na terenie byłego powiatu rzeszowskiego (zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI, s. 185). Nazwisko można wywodzić też od nazwy miejscowej Stanie - dobra w b. powiecie rossieńskim, gm. Kołtyniany i Staniec (albo Stanice, też Stanitz) - dobra i wieś w powiecie rybnickim,

s small set2Według żródłowego dzieła prof.Kazimierza Rymuta 'Nazwiska Polaków. Słownik historyczno - etymologiczny' [Wydawnictwo Naukowe DWN, Kraków 2001] nazwisko Stefańczyk (bez daty żródłowej) – występuje w grupie nazwisk pochodzących od imienia Stefan, pochodzenia greckiego Stéphanos, od stephanos ‘wieniec, korona’, notowanego w Polsce od XII wieku.

t small set2Nazwisko pochodzi od imienia pochodzenia greckiego Tymoteusz, oznaczającego pierwotnie ‘czciciel Boga’ , imiona tego typu „bardzo odpowiadały chrześcijanom, dla których bojaĽń Boża, łac. timor Dei, to jeden z darów Ducha Świętego” (cyt. z E. Breza, Nazwiska Pomorzan. Pochodzenie i zmiany, Gdańsk 2000, s. 416).

z small set2Nazwisko pochodzi prawdopodobnie od czasownika zawierzyć 1. polegać na kim z ufnością, dać mu wiarę, zaufać, uwierzyć, 2. powierzyć coś komuś z ufnością lub rzeczownika zawierzenie: 1. czynność ‘zawierzyć’, 2. ufność położona w kim, zaufanie (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 342-343). Nazwisko można wywodzić także od nazwy miejscowej Zawierzeń w byłym powiecie krosieńskim lub Zawierzenie w byłym powiecie mińskim – zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 495